ABŞ-da bank böhranı ilə bağlı hay-küy səngiməmiş, başqa bir sektorda - kommersiya daşınmaz əmlakı sektorundakı problemlərdən danışılır. Ötən illərdə Amerika maliyyə sisteminin sağa-sola payladığı asan və ucuz pulların növbəti qurbanlar ilə nəticələnəcəyi gözlənilir.

Marja xəbər verir ki, ABŞ-ın bank sektorunun problemləri hələ də həll olunmaqdan uzaqdır. Sektor əlavə likvidlik vədləri və əmanətçilərə təminat verilməsilə  müvəqqəti sakitləşib. Amma yeni təhlükə əlavə olunub - kommersiya daşınmaz əmlakı (Commercial real estate) borcları.

Bu seqmentin borcları 4,5 trilyon dollar təşkil edir ki, bunun da təxminən 70 faizi orta və kiçik banklara məxsusdur. Kommersiya daşınmaz əmlakına kredit vermək 2008-ci il böhranından sonra sərfəli olub:  borc alınaraq ofislərə, pərakəndə satış sahələrinə və otellərə investisiyalar yatırılıb.

"Kartlar" koronavirus pandemiyası ilə qarışıb: bir çox müəssisə uzaqdan (onlayn) işləməyə keçib, icarə obyektlərə tələbat azalıb və bir çox binalar boşdur. Tənəzzül zamanı bu dinamika daha da pisləşəcək.

Eyni zamanda, 1,5 trilyon dollarlıq ödənişlərin pik həddi 2023-2024-cü illərə düşür. Bütün borcalanlar borclarını ödəyə bilməyəcəklər. Fed-in faiz dərəcələrini  kəskin artması borc pulunu daha bahalaşdırıb, ona görə də defoltların artması ehtimalı var.

Bu faktın reallaşması, qarşıda duran tənəzzüllə birlikdə girov obyektlərinin həm fiziki mənada, həm də birjada dəyərinin aşağı düşməsinə gətirib çıxarır. Bank of America-ya görə, kommersiya daşınmaz əmlak ilə təminatlı qiymətli kağızlar 2009-cu ilin oktyabrından bəri ən aşağı səviyyədədir. İnvestisiya bankçıları bildirirlər ki, bu, qiymətli kağızlara böyük sərmayələri olan regional banklar üçün çox yaxşı əlamət deyil.

Amerikalı sahibkar və milyarder İlon Mask da kommersiya daşınmaz əmlakın riskləri barədə xəbərdarlıq edib.

"Bu, əlbəttə ki, gözlənilən ən ciddi problemdir", - deyə o, Twitter-də yazıb.

Ümumiyyətlə, əvvəllər verilmiş kreditlər üzrə defolt riski (verilmiş kreditlərin ödənilməməsi riski) yüksəkdir, xüsusən də bir neçə il hər kəsə “ucuz dollar” paylayan banklar üçün. JPMorgan hesab edir ki, bank sektorunda itkilər 38 milyard dollar təşkil edə bilər.

Əlbəttə ki, tənzimləyicilər kütləvi defolt, işsizlik və tənəzzüllə dolu olan genişmiqyaslı böhranın qarşısını almağa çalışırlar. Fed, dövlət istiqrazları və ipoteka ilə təmin edilmiş qiymətli kağızlarla təmin edilmiş bank krediti proqramına başlamışdır ki, onlar aşağı bazar qiymətinə deyil, nominal qiymətə qəbul edilir. 

Maliyyə bazarındakı problemlər təkcə banklara deyil, həm də digər qurumlara, məsələn, hedcinq fondlarına, sığorta şirkətlərinə -  istiqrazların devalvasiya riskinin olduğu istənilən sahələrə aiddir. Müştəri vəsaitlərinin kütləvi şəkildə çıxması və likvidlik böhranı halında onların potensial iflasları da müəyyən sistem riskini təmsil edə bilər.

Ekspertlər bildirirlər ki, “asan pul erası” başa çatdıqca, iqtisadi artım yavaşlayacaq və tənəzzül yaxınlaşacaq.